Checklist na overlijden: wat regel je wanneer

De telefoon gaat, of de verpleegkundige stapt de kamer uit, en vanaf dat moment verwacht de wereld dat je in dezelfde adem als je verdriet beslissingen neemt en papierwerk regelt. Als je dit leest, wees dan zacht voor jezelf. Een checklist na overlijden betekent niet dat je vandaag alles moet regelen, of dat het foutloos moet. Het betekent alleen dat je een rustige, geordende lijst hebt om op te leunen, zodat er niets belangrijks verloren gaat terwijl je rouwt.

Hieronder staat die lijst op volgorde van tijd: wat echt niet kan wachten, wat binnen een week moet, en wat gerust een maand mag liggen. Zet alleen de volgende stap die je nu aankunt.

Liever op papier, om naast je te leggen en af te vinken? De hele lijst staat ook in een gratis pdf van zes pagina’s: Checklist bij overlijden.

De eerste uren: alleen dit

In het allereerste begin is bijna niets echt dringend. Het liefdevolste wat je kunt doen, is het tempo eruit halen en steun zoeken.

Laat het overlijden vaststellen

Bij een overlijden moet een arts dit vaststellen en een verklaring van overlijden opstellen. Gebeurt het thuis, dan bel je de huisarts of de huisartsenpost; in een ziekenhuis of zorginstelling regelt het personeel deze stap samen met je. Die verklaring heb je straks nodig voor de aangifte, dus bewaar hem goed.

Vertel het aan één of twee mensen

Je hoeft niet iedereen tegelijk te bellen. Vertel het eerst aan een of twee mensen, ook zodat zij je kunnen helpen het nieuws verder te brengen. Een kort, eerlijk bericht is genoeg. Mensen begrijpen het.

Zoek de uitvaartpolis op, als die er is

Sommige uitvaartverzekeringen wijzen een eigen ondernemer aan, of vergoeden alleen bij een aangesloten ondernemer. Dat is handig om te weten vóór je iemand belt, niet erna.

Dag 1 tot 2: de aangifte en de papieren

Kies een uitvaartondernemer

Een goede uitvaartondernemer doet veel meer dan een afscheid regelen. Hij of zij begeleidt je bij de aangifte van overlijden bij de gemeente, het aanvragen van uittreksels en de praktische keuzes van de komende dagen, in het tempo dat jij nodig hebt. Veel nabestaanden merken dat het gewicht hier voor het eerst gedeeld voelt in plaats van alleen gedragen. Je mag de aangifte overigens ook zelf doen, bij de gemeente waar de persoon is overleden.

Vraag meteen vijf tot tien uittreksels aan

Dit is het advies waar nabestaanden achteraf het vaakst spijt van hebben dat ze het niet eerder kregen. Bank, verzekeraar, pensioenfonds en verhuurder willen vaak elk een eigen exemplaar van de overlijdensakte, en nabestellen kost een extra rit naar de gemeente. Het tarief verschilt per gemeente en staat op hun website.

Let op de wettelijke termijn voor de uitvaart

De uitvaart mag niet eerder dan 36 uur en niet later dan de zesde werkdag na het overlijden plaatsvinden. Dat staat in de Wet op de lijkbezorging. Is er een goede reden voor uitstel, bijvoorbeeld omdat familie uit het buitenland moet komen, dan kan de burgemeester daar toestemming voor geven.

Kijk of er een testament is

Het Centraal Testamentenregister in Den Haag vertelt je of iemand een testament heeft laten maken en bij welke notaris het ligt. Het register bewaart de inhoud niet, alleen de vindplaats. Navragen is gratis en kan online. Staat er een executeur in het testament, dan regelt die persoon de nalatenschap en hoef jij een flink deel van de rest niet zelf te doen.

Kijk daarnaast of er een codicil is: een handgeschreven, gedateerd en ondertekend briefje. Dat kan rechtsgeldig zijn voor persoonlijke spullen en uitvaartwensen, maar niet voor geld. Zoek in een laatje, een map, of de bovenste bureaulade. Daar ligt het meestal.

Week 1: geld en verzekeringen

Hier begint het werk dat niemand voor je doet. Werk de lijst rustig af, het liefst met iemand naast je, en houd in een schriftje bij wie je hebt gesproken en wat er is afgesproken. Dertig telefoontjes in twee weken lopen door elkaar.

Bel de bank

Dit gaat niet automatisch. De bank blokkeert de rekening, stopt automatische incasso’s en kan je een overzicht geven van de saldi op de dag van overlijden. Dat getal heb je later nodig voor de erfbelasting. Vraag ook meteen wat de bank nodig heeft om de rekening vrij te geven: bij kleinere saldi is een uittreksel van de overlijdensakte vaak genoeg, bij grotere een verklaring van erfrecht.

Meld het bij de verzekeraars

Een uitkering wordt nooit automatisch gestort. Iemand moet hem claimen, en een polis die niemand kent wordt niet uitgekeerd. Kijk de bankafschriften van het afgelopen jaar na op afgeschreven premies: dat is de betrouwbaarste manier om een vergeten levens- of uitvaartverzekering te vinden. Ons overzicht over het bijhouden van verzekeringen laat zien welke polissen mensen het vaakst kwijtraken.

Pensioen, werkgever en nabestaandenuitkering

Het pensioenfonds hoort het overlijden meestal via de gemeente, maar een nabestaandenpensioen moet je vaak zelf aanvragen. Hetzelfde geldt voor de Anw-uitkering en de wezenuitkering bij de SVB: die gaan niet automatisch. Licht ook de werkgever in; er is vaak nog een laatste salaris, vakantiegeld en soms een overlijdensuitkering van een of twee maandsalarissen.

Maand 1: de nalatenschap en het wonen

Beslis of je de nalatenschap aanvaardt of verwerpt

Er zijn drie keuzes. Zuiver aanvaarden betekent dat je ook de schulden erft. Beneficiair aanvaarden betekent dat je nooit meer schuld erft dan er bezit is. Verwerpen betekent dat je niets erft. Je legt het vast met een verklaring bij de griffie van de rechtbank; daar zitten kosten aan.

Let hierbij goed op: spullen verkopen of weggeven, of rekeningen betalen van je eigen geld, kan al gelden als zuiver aanvaarden. Twijfel je over schulden, vraag het dan eerst na bij een notaris en raak tot die tijd niets aan.

Huur of hypotheek

Woonde de persoon alleen in een huurwoning, dan eindigt de huurovereenkomst aan het einde van de tweede maand na het overlijden. Zeg wel zelf op bij de verhuurder; die hoort het niet van de gemeente. Was er een medehuurder of een partner met huurrechten, dan loopt de huur gewoon door op diens naam. Bij een koopwoning meld je het bij de hypotheekverstrekker, en vraag je of er een overlijdensrisicoverzekering aan de hypotheek hangt: die lost soms een deel af, maar alleen als iemand hem claimt.

Abonnementen, auto en accounts

Zeg abonnementen en lidmaatschappen op met een uittreksel van de overlijdensakte; de meeste aanbieders stoppen dan zonder opzegtermijn, maar je moet daar expliciet om vragen. Schrijf het kenteken over of schors het bij de RDW, anders loopt de wegenbelasting gewoon door. En haal de foto’s uit de online accounts vóór je ze sluit: na sluiting zijn ze weg. Wat er bij de grote platforms mogelijk is, staat in ons stuk over wat er met accounts gebeurt na een overlijden.

Binnen acht maanden: de belasting

De aangifte erfbelasting moet binnen acht maanden na de datum van overlijden bij de Belastingdienst binnen zijn. Uitstel is aan te vragen en wordt meestal gegeven. De vrijstellingen verschillen sterk: voor een partner is die hoog, voor een kind een stuk lager, en voor iemand buiten de familie laag. De bedragen veranderen jaarlijks, dus kijk de actuele cijfers na op belastingdienst.nl. Daarnaast volgt er een aangifte inkomstenbelasting over het jaar van overlijden, waarvoor de Belastingdienst een apart formulier stuurt. Vaak levert die een teruggave op.

Zeg deze week nog niets op

Eén waarschuwing die veel scheelt: energie, internet, de verzekering van de woning en de inboedel zijn vaak nog maanden nodig. Opzeggen kan altijd nog; weer aanzetten is een stuk lastiger, zeker als de rekening op naam van iemand stond die er niet meer is.

Wie je zelf moet bellen, en wie niet

Als de gemeente de aangifte verwerkt, komt het overlijden in de Basisregistratie Personen te staan. Een flinke lijst instanties leest daaruit mee. Banken en particuliere verzekeraars staan niet op die lijst, en dat is precies waar nabestaanden maanden later nog tegenaan lopen. Welke instantie in welke categorie valt, staat uitgewerkt in overlijden doorgeven: aan wie, en in welke volgorde.

Je hoeft niet alles tegelijk te doen

Onthoud alsjeblieft dat verdriet en papierwerk dezelfde dag kunnen delen, maar niet hetzelfde uur hoeven te delen. Rust uit wanneer je dat nodig hebt. Vraag om hulp. Laat de langzame taken gerust langzaam zijn.

De hele lijst hierboven staat ook als gratis checklist bij overlijden in een pdf die je kunt printen, met vakjes om af te vinken en een blad om bij te houden wie je hebt gebeld.

Op een dag, wanneer je er klaar voor bent, wil je je eigen familie dit zoeken misschien besparen. Dat is eerlijk gezegd de reden dat Kinfolder bestaat: in gesprek na gesprek over een recent verlies bleek het zwaarste zelden het verdriet dat mensen verwachtten, maar het uitzoeken. Weken kwijt zijn aan achterhalen waar de rekeningen, polissen en wachtwoorden stonden. Kinfolder is een rustige, privéplek om precies dat vast te leggen, versleuteld in je browser en pas gedeeld met de persoon die jij kiest op het moment dat het nodig is. Invullen is gratis. Er is geen haast bij. Wees vandaag vooral zacht voor jezelf.